Türk tarihinde ilk yazılı kaynaklar II.Göktürk (Kutluk) Devleti dönemine ait Orhun (Göktürk) Kitabeleri’dir. Günümüzde Moğolistan sınırları içerisinde yer alır.

Göktürk (Orhun) Kitabeleri’nin Özellikleri:

* Türk tarihine ait Türklerin bıraktığı ilk yazılı belgelerdir (İlk Türkçe metin).

* Yazılı Türk edebiyatının ilk eserleridir.

* Türk adının geçtiği ve Türk devlet anlayış anlatan İlk Türkçe belgedir.

* Üç tarafı Türkçe, bir tarafı Çince yazılmış olup ”Siyasetname’‘ özelliği gösterir.

* Yazarı Yolluğ Tigin‘dir.

* Kitabeler; Vezir Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmiştir.

* ilk kez 1888’de Rus Arkeolog Yadrintsev tarafından bulunmuş, ilk kez Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen tarafından 1893’te okunmuştur.

* Kitabelerde Çin’e karşı verilen bağımsızlık mücadelesi anlatılır. Kağan millete hesap verir. Ayrıca Türk kültürü ve yasaları hakkında da bilgi verir. Bu durum, Göktürklerde sosyal devlet anlayışı olduğunu göstermektedir.

2-) Karabalgasun/Şine-Usu/Moyen-Çur/Taryat/Süci Yazıtları:

Uygurlar Dönemi‘ne ait yazıtlardır.

Üzerlerinde Türkçe, Çince ve Soğdca yazılar yer almaktadır.

Bunun yanı sıra Uygur alfabesiyle yazılan önemli iki eser mevcuttur. Bunlar Altun Yaruk (Işık) ve Sekiz Yükmek’tir (Yığın). Bu eserlerde Budist-Maniheist hikayelere yer verilmiştir.

3-) Yenisey Yazıtları:

Kırgızlar‘a aittir.

V. yüzyıla ait olduğu sanılmaktadır.

The post İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Yazılı Edebiyat appeared first on Hepgün Ajans - Ansiklopedik Bilgiler I Bilim I Haberler I Hayvansever Kanalları I Hukuk I Film I Kitap I Sağlık I Tarih I Yaşam.

Türklerde Sözlü Edebiyat Türleri:

1-) Koşuk: Şölenlerde, ziyaretlerde kopuz eşliğinde söylenen coşkulu şiirlerdir.

2-) Sav: Türk atasözleridir.

3-) Sagu: Yuğ törenlerinde ölen kişinin ardından yakılan ağıttır.

4-) Destan: Olağanüstü olayların anlatıldığı kahramanlık öyküleridir.

Türklere Ait Önemli Destanlar:

1-) Alp Er Tunga ve Şu Destanları: İskitler (Sakalar)

2-) Türeyiş ve Göç (Kutlu Dağ) Destanları: Uygurlar

3-) Oğuz Kağan Destanı: Asya Hun Devleti

4-) Ergenekon ve Bozkurt Destanları: Göktürkler

5-) Manas Destanı: Kırgızlar

6-) Yaradılış Destanı: Yakut Türkleri

İlk Türk Devletlerinde Destanlar ve Özellikleri:

1-) Alp Er Tunga Destanı: Saka Türklerinin İranlılara savaşları ve Alp Er Tunga’nın yiğitliği anlatılır. Destanın Kaşgarlı Mahmut’un kaydettiği küçük bir parçası günümüze ulaşmıştır. Firdevsi’nin Şehname’sininde Alp Er Tunga’dan Afrasiyap adıyla söz edilir.

2-) Şu Destanı: Saka Türklerinin Makedonya hükümdarı İskender’le olan savaşları ve Şu’nun yiğitliğini anlatılır. Destan Türkler arasında XI. yüzyıla kadar yaşamış ve bu yüzyılda Kaşgarlı Mahmut tarafından kayda geçirilmiştir.

3-) Türeyiş Destanı: Eski Hun hakanlarından birinin güzel iki kızı olduğunu ve Dokuz Oğuzlar’ın (Uygurlar) bu kızlarla evlenen bir bozkurdun çocukları olarak çoğaldıklarını anlatır. Destan Cüveyni’nin Tarih-i Cihan-Güşa’sında da kayıtlıdır.

4-) Göç (Kutlu Dağ) Destanı: Kutlu Dağ efsanesine göre kutlu bir kayanın ülkeye bereket ve saadet getireceğine inanılmıştır. Göç Destanı, Çin prensesiyle evlenen Uygur hakanının kutsal bir kayayı parçalatarak Çinlilere vermesiyle görülen uğursuzluğun büyük bir kıtlığa neden oluşunu ve bunun üzerine Türklerin Beşbalıg bölgesine göç edişini anlatır.

5-) Oğuz Kağan Destanı: Hun hakanı Mete Han’ın yiğitliğini ve ülkesini genişletip oğulları arasında nasıl bölüştürdüğünü anlatır. Oğuz Kağan Destanı’nın bugün elimizde bulunan parçası İslamiyet’ten sonra XIII. yüzyılda Uygur Türkçesiyle yazıya geçirilmiştir.

6-) Ergenekon Destanı: Destanda bir savaş sonrasında sağ kalan birkaç Türk’ün sarp dağlarla çevrili bir ovaya sığınmaları, burada çoğaldıktan sonra da dağın demir kısmını eriterek tekrar büyük bir millet olmaları anlatılmaktadır. Ergenekon Destanı, önce Reşidüddin tarafından Farsça yazıya geçirilmiştir (Câmi’ü’t Tevarih). Bu eser Ebu’l-Gazi Bahadır Han tarafından XVII. yüzyılda Şecere-i Türk adıyla dilimize çevrilmiştir.

7-) Bozkurt Destanı: Destanda Türklerin, bir katliamdan sağ kurtulan bebekle, onu büyüten dişi bir kurttan türemeleri anlatılmaktadır.

Manas Destanı: 400.000 mısradan oluşan bu destanda eserin başkahramanı olan Manas’ın başından geçenler çerçevesinde Müslüman Kırgızlarla putperest Kalmuklar arasındaki mücadeler anlatılmaktadır.

9-) Yaradılış Destanı: Verbitsky ve Radloff tarafından derlenen ve evrenin yaratılışını, iyilik ve kötülüğün kaynaklarını, evrendeki düzeni konu edinen Yaradılış Destanı, Şamanizm’in izlerini taşır. Altay-Yakut Türkleri arasından derlenen destanın iki farklı versiyonu vardır.

The post İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Sözlü Edebiyat appeared first on Hepgün Ajans - Ansiklopedik Bilgiler I Bilim I Haberler I Hayvansever Kanalları I Hukuk I Film I Kitap I Sağlık I Tarih I Yaşam.